ornat.jpg
Ornat

Jest to właściwa szata dla kapłana, odprawiającego Mszę Świętą i inne obrzędy z nią połączone. Zazwyczaj ornat ma kształt wydłużonego prostokąta o zaokrąglonych, krótszych bokach z otworem na środku do wkładania przez głowę. Kapłan zakłada ornat zawsze na albę, pod ornatem kapłan nosi stułę.

 

 

 

alba.jpg
Alba

Pierwotnie oznaczała u Rzymian białą szatę spodnią. W zastosowaniu kościelnym oznaczała białą szatę przeznaczoną dla duchowieństwa przy pewnych obrzędach. Synod Kartagiński (398) przepisał ją diakonom, ale tylko w czasie mszy (tempore oblationis) i przy czytaniu Ewangelii (tempore lectionis). Diakoni nosili albę o szczególnym kroju i ze specjalnego materiału. Papież Leon IV polecił (IX w.) sprawować mszę w specjalnie skrojonej albie. Od X w. datuje się używanie alby jedwabnej, a następnie ozdabianej haftami zwanymi parurami (z przodu, na rękawach, z tyłu, a także na humerale, zdobiono je perłami, błaszkami, haftowano herby fundatorów (w XVII w. tiul, koronki). Uprzednio alba była zarezerwowana dla prezbiterów, diakonów i subdiakonów w czasie sprawowania Eucharystii, po Vat. II albę mogą używać także ministranci, lektorzy, akolici.

 

stula.jpg
Stuła

Stuła jest długą, szeroką wstęgą, lekko rozszerzoną na końcach, uszytą z tej samej tkaniny, co ornat. Biskup i kapłan noszę stułę zawieszoną na szyi i zwisającą swobodnie z przodu. Diakon natomiast zakłada stułę na kształt szarfy z lewego ramienia, ukośnie do prawego boku i tam ją spina. Stuła wywodzi się z insygniów urzędników państwowych, noszoną przez nich w starożytności. Była oznakę ich urzędu i godności. W liturgii stuła również symbolizuje władzę i godność urzędu kapłańskiego. Symbolizuje ona takie godność chrześcijańską, szatę godową wszystkich powołanych do nieśmiertelnego królowania z Panem Bogiem w niebie. Modlitwa jaka odmawiano przy wkładaniu stuły, tak o tym mówi: "Zwróć mi, o Panie, stułę nieśmiertelności, która straciłem przez grzech pierwszych rodziców moich, a chociaż nie jestem godny zbliżyć się do Twoich świętych tajemnic, niechaj dostąpię jednak radości wiecznej".

sutanna.jpg

Sutanna

Strój duchownych; długa, sięgająca do kostek suknia z niskim, stojącym kołnierzykiem, zapinana z przodu na rząd małych guzików. Kapłani noszą sutanny czarne, biskupi fioletowe, kardynałowi purpurowe. Nadto niektórzy kapłani (kanonicy, prałaci) mają przywilej noszenia sutanny fioletowej, bądź z fioletowymi dodatkami (pas, mucet).



habit.jpg
Habit

Strój zakonny, składający się z sukni, płaszcza, szkaplerza oraz pasa lub sznura. Różnice między habitem męskim i żeńskim są minimalne i dotyczą prawie wyłącznie nakryć głowy.

 

 

 

 

cingulum.jpg
Cingulum

Wyrażenie łac. = pasek. W starożytności był zwyczaj przepasywania się przy publicznych wystąpieniach. Papież Celestyn w liście (Epistol.4,1,2 PL 50,430) do biskupów Galii nawiązał do znaczenia pasa odwołując się do Łk 12,35; "niech biodra wasze będą przepasane", i wskazał znaczenie tego gestu- czystość (in lumborum praecinctione castitas- w przepasaniu- czystość). Podobną symbolikę wskazywał Amalary z Metz (Liber officiorum II,22,2). Pasek nie musi być stosowany, jeśli krój alby jest odpowiedni (OWMR 81,298).

kapa.jpg

Kapa

Kapłan używa kapy w czasie szczególnie uroczystej liturgii i podczas udzielania sakramentów świętych poza Mszą świętą.

 

 

 

 

humeral.jpg
Humerał

Jest to biała chusta okrywająca szyję i ramiona kapłana. Wywodzi się ze starożytnej chusty noszonej na ramionach i szyi przez ludzi należących do wyższych warstw społecznych. Częścią szat liturgicznych stał się dopiero w IX w. we Frankoni.

Symbolika w humerale widziała najpierw chustę, którą Chrystusowi zawiązano oczy, gdy się z Niego naigrawano. Symbolika zaś zawarta w modlitwie przeznaczonej do odmawiania przy jego wkładaniu, widziała w nim "hełm zbawienia" (Ef 6,17; 1 Tes 5,8). Modlitwa ta brzmi:"Włóż, o Panie, hełm zbawienia na moją głowę, dla odparcia wszelkich ataków diabelskich". Kapłan odmawiając tę modlitwę, wkładał humerał najpierw na głowę, a potem dopiero owijał nim szyję. Hełm zbawienia miał strzec kapłana przed złymi myślami, tak w czasie liturgii, jak i poza liturgią, a także przed złymi słowami wydobywanymi z gardła, owijanego humerałem.

welon.jpg

Welon

Welon używany jest przez kapłana wtedy, gdy błogosławi on wiernych Najświętszym Sakramentem obecnym w monstrancji. Welon jest nakładany na ramiona kapłana w czasie liturgii przez zakrystiana albo ministranta przed samym błogosławieństwem. Błogosławieństwo Najświętszym Sakramentem w monstrancji nazywamy błogosławieństwem sakramentalnym. Kapłan używa welonu także w procesji, podczas której niesiona jest monstrancja.



dalmatyka.jpg
Dalamatyka

Szata liturgiczna noszona w czasie liturgii przez diakonów. Diakon zakłada dalmatykę na albę i stułę. Pierwotnie dalmatyka była strojem świeckim, przyjmuje się że pochodzi ona z Dalmacji, stąd też jej nazwa. Dalmatyka jest znakiem urzędu, zaszczytu diakona usługującego Chrystusowi Eucharystycznemu.

 

 

 

mucet.jpg
Mucet

Pelerynka sięgająca do łokci, z małym kapturkiem, zapinana z przodu na guziczki, noszona przez wyższe duchowieństwo jako oznaka posiadanej jurysdykcji.

 

 

 

 

paliusz.jpg
Paliusz

Gdy liturgii Eucharystycznej przewodniczy arcybiskup metropolita, wtedy do wyżej wymienionych insygniów biskupich dochodzi jeszcze paliusz. Jest to biała taśma wełniana, szeroka około siedem centymetrów. Ma ona kształt naszyjnika na dwóch dodanych końcach, z których jeden opada na piersi, a drugi na plecy. Paliusz zdobi sześć czarnych krzyżyków. Od V w. nosili go papieże, a od XIII w. arcybiskupi metropolici. Wręcza im go papież. Na Wschodzie chrześcijańskim natomiast paliusz, znacznie większych rozmiarów, już od V w. noszą wszyscy biskupi. Paliusz jest znakiem bardziej rozległej władzy duchownej arcybiskupa metropolity. Jest też napomnieniem dla niego, aby przekazanej władzy używał na wzór Chrystusa - Dobrego Pasterza.

biret.jpg

Biret

(średniowieczna łacina "birretum - czapeczka") rodzaj sztywnego, graniastego lub okrągłego nakrycia głowy, z filcu, sukna lub dzianiny, noszonego przez duchownych jako oznaka godności lub urzędu np. purpurowy - kardynał, fioletowy - biskup;

 

 

 

piuska.jpg
Piuska

Jest to mała, okrągła czapeczka, nakładana na środek głowy przez papieża, kardynała lub biskupa. Papież nosi białą piuskę, kardynałowie - czerwoną, a biskupi - fioletową. Przywilej noszenia piuski mają także niektóre stare zakony, np. benedyktyni i cystersi.

 

 

 

mitra.jpg
Mitra

Mitra jest uroczystym nakryciem głowy biskupa. Składa się ona z dwóch trójkątów połączonych opaską, z dwiema wiszącymi z tyłu taśmami. W liturgii używana od XII w. w dzisiejszej formie. Wykonana z kosztownych materiałów, haftowana srebrem i złotem, wysadzana szlachetnymi kamieniami. Modlitwa odmawiana przy wkładaniu mitry nazywa ją hełmem zbawienia. Zaś symbolika średniowieczna w dwóch jej rogach dopatrywała się symbolu obu Testamentów: Starego i Nowego.